كیست هیداتیك از واژه لاتین هیداتیس به معنی یك قطره آب است و در ایران در بین انسانها به صورت شایع وجود دارد.
عامل این بیماری كرم سستود از جنس اكینوكوكوس گرانولوزوس است كه كوچكترین كرم نواری شكل با اهمیت از نظر پزشكی است.
این بیماری در واقع بیماری حیوانات است و میزبانان اصلی آن گوشتخواران بویژه سگ سانان هستند اما انگل در سایر حیوانات اهلی و وحشی از جمله گاو، گوسفند، روباه، خوك و شتر نیز دیده می شود.
چرخه زندگی این انگل بین سگ سانان و گیاهخواران تكمیل می شود.
كرم بالغ در رودة كوچك گوشتخواران زندگی می كند و تخم های خود را از طریق مدفوع به محیط بیرون می رساند.
تخم های دفع شده در مدفوع سگ بلافاصله برای دام و انسان آلوده كننده است.
گوسفند، گاو و بز نیز به هنگام چریدن تخم های اكینوكوك را همراه علوفه آلوده وارد دستگاه گوارش خود می كنند و تخم ها پس از ورود به دستگاه گوارش میزبان باز شده و جنین قلابدار به درون بافت روده مهاجرت نموده و از طریق لامینا پروپریا و به وسیله دسترسی به عروق كوچك یا مجاری لنفاوی، به كبد می رسند.
تعدادی از آنها در كبد می مانند و تعدادی به ریه می رسند، تعداد كمتری نیز به سایر ارگانها مانند كلیه، طحال، عضلات و مغز حمل می شوند در این مرحله انگل پس از استقرار در بافت شروع به رشد و نمو كرده و طی چند ماه كیست های هیداتیك را در اندازه های مختلف ایجاد می كنند و در میزبان نمایی (سگ سانان) نیز متعاقب تغذیه از احشاء آلوده به این كیست به حالت بالغ انگل مبتلا می شوند.
تخم انگل در مقابل سرما و یخ زدگی مقاومت بالا دارد و ممكن است بیش از یك سال در سرما زنده بماند اما در مقابل نور خورشید ظرف چند ساعت قابلیت اتصال به سلول های میزبان را از دست می دهد.
راه سرایت این بیماری به انسان از طریق خوردن آب و یا سبزیجات آلوده به تخم اكینوكوكوس گرانولوس صورت می گیرد و بدین وسیله تخم وارد دستگاه گوارش انسان می شود. آلودگی كودكان نیز در تماس با سگ های آلوده به تخم انگل و یا بازی در زمین هی آلوده به مدفوع سگ های ولگرد ایجاد می شود.
كیست هیداتیك در انسان به آرامی رشد می كند و برای تكوین خود به چندین سال زمان نیاز دارد.
نكته حائز اهمیت بی علامتی این بیماری در اغلب موارد است و در بسیاری از موارد در جریان كالبد شكافی و یا به طور اتفاقی در جریان عكسبرداریها تشخیص داده می شود.
علائم این بیماری بستگی به محل استقرار كیست (كبد، ریه، مغز، استخوان) ، بزرگی كیست و موقعیت كیست دارد. به عنوان مثال در مغز و چشم سریعاً ایجاد علامت می كند در حالیكه در كبد سالها طول می كشد تا ایجاد علامت نماید.
در حال حاضر جراحی كیست های هیداتیك در انسان تنها راه اساسی معالجه بیماری است كه می توان از طریق آموزش بهداشت، جلوگیری از كشتار دام به روش غیر بهداشتی، كنترل تعداد سگهای ولگرد، درمان مستمر سگهای گله، جلوگیری از ورود سگهای ولگرد به زمینهای كشاورزی و آموزش همگانی مردم به پیشگیری و كنترل این بیماری پرداخت.